در حالیکه داروهای روانپزشکی می توانند برای بهبود سلامت روان و رفاه ضروری باشند اما اغلب اوقات با عوارض جانبی ناخواسته ای همراه هستند. یکی از عوارض جانبی خاص بسیاری از داروهای روانپزشکی افزایش وزن و به دنبال آن چاقی است. برخی از افراد با مصرف یک داروی ضد اضطراب خاص وزن اضافه می کنند در حالیکه برخی دیگر این طور نیستند.
آیا قرص های اعصاب واقعا چاق کننده هستند؟
برای این سوال جواب نه یا بله قطعی وجود ندارد. چاق کننده بودن قرص های اعصاب به ۳ معیار مهم بستگی دارد:
۱) نوع قرص : مکانیزم کلی قرص های اعصاب، تاثیر گذاشتن روی هورمون هایی است که در بدن ترشح می شود؛ در واقع وقتی صحبت از تاثیر قرص اعصاب روی افزایش وزن میشود، باید اول از همه به ترشح هورمون ها توجه کنیم. بعضی از قرص های اعصاب، باعث تحریک هورمون هایی می شود که به احساس گرسنگی و کم شدن متابولیسم کمک می کنند، به همین خاطر با مصرف این قرص ها، احساس گرسنگی بیشتری می کنید. در نهایت نتیجه این می شود که کالری بیش از حدی دریافت میکنید که باعث چاقی می شود.
۲)بیماری های فرد : بعضی از بیماری ها مثل افسردگی یا ترس و اضطراب افراد را وادار می کنند که فعالیت بدنی زیادی نداشته باشند یا اینکه به پرخوری های عصبی تمایل پیدا کنند. در این حالت فقط این قرص های اعصاب نیستند که باعث چاقی می شوند، بلکه خود بیماری ها، زمینه را برای چاقی مهیا میکنند.
۳)سبک زندگی فرد : گاهی اوقات هم، خود فرد سبک زندگی سالمی ندارد. مثلا به هیچ عنوان ورزش نمی کند یا بیشتر از حد غذاهای ناسالم و فست فود مصرف می کند. در این حالت طبیعی است تاثیر قرص های اعصاب روی افزایش وزن،خود را بیشتر نشان دهد.
با این اوصاف باید بگوییم که به طور کلی بعضی از قرص های اعصاب روی چاقی تاثیر گذارند، اما به دلیل چاقی افرادی که با مشکلات روحی دست و پنجه نرم می کنند، فقط قرص های اعصاب نیست.
کدام قرص اعصاب باعث افزایش وزن می شوند ؟
mayoclinic می گوید که همه قرص های اعصاب روی افزایش وزن تاثیر ندارند و تمام افراد با مصرف قرص اعصاب، چاقی را تجربه نمی کنند حتی گاهی افراد لاغرتر هم می شوند:
۱)بنزودیازپین ها : بنزودیازپین ها مانند دیازپام(والیوم) و آلپرازولام( زاناکس) معمولا برای اختلالات اضطرابی تجویز می شوند. این داروها با تاثیر روی برخی از انتقال دهنده های عصبی به کاهش اضطراب در افراد کمک می کند. بعضی از تحقیقات نشان می دهند که بنزودیازپین ها، هم اشتها را افزایش می دهند و هم روی متابولیسم تاثیر می گذارند. به همین دلیل دور از ذهن نیست که با مصرف بنزودیازپین ها اضافه وزن را تجربه کنید.
۲)داروهای ضد روان پریشی آتیپیک : این شکل از داروها عمدتا برای درمان بیماری هایی مانند اسکیزوفرنی و اختلال دو قطبی استفاده می شوند. اولانزاپین ، تیوتکسین و کوتیاپین از متداول ترین داروهای ضد روان پریشی هستند. داروهای ضد روان پریشی به شکلی جدی می توانند باعث افزایش اضافه وزن شوند. دلایل مختلفی برای چاق کننده بودن این داروها وجود دارد. بیشتر مطالعات پزشکی روی این موضوع تاکید می کنند. که داروهای ضد روان پریشی هورمون های مربوط به گرسنگی و متابولیسم را تحت تاثیر قرار می دهند.
۳) داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای : داروهایی مانند آمی تریپتیلین و آموکساپین، داروهای ضد افسردگی معروفی هستند که از قدیم برای درمان اختلالات اضطرابی تجویز می شوند. داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای هم مثل داروهای دو دسته قبلی، روی افزایش اشتها و کاهش متابولیسم تاثیر می گذارند. بعضی از پزشکان برای اختلالاتی مثل افسردگی از دسته داروهایی مانند SSRI استفاده می کنند زیرا خطر اضافه وزن کمتری به همراه دارند.
۴)تثبیت کننده های خلق و خو : برخی از داروهای تثبیت کننده خلق و خو مانند لیتیوم و والپروات برای مدیریت شرایطی مانند اختلال دو قطبی، شیدایی و تشنج استفاده می شوند. افزایش وزن بعد از مصرف این دسته داروها لزوما برای همه نیست و فقط بعضی ها ممکن است نوساناتی را در وزن خود تجربه کنند. مطالعاتی وجود داردکه می گویید لیتیوم روی کم کار شدن یا پرکار شدن غده تیرویید تاثیر می گذارد.
چگونه می توان تاثیر قرص های اعصاب بر روی افزایش وزن را کاهش داد ؟
۱)رژیم غذایی متعادل داشته باشید : به عنوان فردی که قرص اعصاب مصرف می کنید، باید به سبک غذا خوردن خود، آگاهی کامل داشته باشید. زمانی که گرسنه شدید از میوه ها، سبزیجات، گوشت و کربوهیدرات های سالمی استفاده کنید که کالری کمی دارند. مثلا به جای تنقلات چرب، بادام استفاده کنید؛ به جای فست فود از غذاهایی که با گوشت کم چرب و کم کالری( مثل بوقلمون ) درست میشود کمک بگیرید یا اگر شیرینی خواستید خرما و میوه هایی با کالری کم مصرف کنید.
۲)به طور منظم ورزش کنید : هرچه قدر ورزش منظم داشته باشید، تاثیر چاق کنندگی قرص های اعصاب را کمتر می کنید. ورزش منظم همان ورزشی است که حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته و با شدت متوسط انجام شود. اگر به ورزش های باشگاهی علاقه ندارید می توانید پیاده روی روزانه، دوچرخه سواری یا شنا انجام دهید. با این کار به بهبود روحیه تان هم کمک می کنید.
۳)کنترل وعده های غذایی : یکی از راه های موثر برای کم کردن تاثیر قرص اعصاب بر افزایش وزن، این است که با چشمتان، ذهنتان را گول بزنید. یعنی اینکه از بشقاب و کاسه های کوچک کمک بگیریدو دورچین غذا را به شکلی بچینید که زیاد به نظر برسد مثلا از سبزی خوردن استفاده کنید که کالری بالایی ندارد، کنار غذایتان یک سالاد خوشمزه بخورید تا به احساس سیریتان کمک کنید.
۴)از متخصص تغذیه کمک بگیرید : مهم ترین کار برای کنترل وزن در هنگام مصرف قرص های اعصاب این است که از یک متخصص تغذیه کمک بگیرید. که رژیم غذایی مناسب به شما بدهد که با خیال راحت قرص مصرف کنید.
تاثیر قرص اعصاب بر روی افزایش وزن، دغدغه بزرگی برای افرادی است که باید این شکل از قرص ها را مصرف کنند. اما این دغدغه با کمی تغییر در سبک زندگی کاملا حل شدنی است.
